مسیر جدیدی که عربستان به دنبال است

مسیر جدیدی که عربستان به دنبال آن است؛ استفاده از ظرفیت های ورزشی

در سال های اخیر، عربستان به دلیل میزبانی از تورنمنت های بزرگ و دعوت از سوپر استارها، به یکی از مراکز اصلی ورزشی در جهان تبدیل شده است. این کشور میزبان مسابقات جایزه بزرگ فرمول ۱، مسابقات رالی داکار، مسابقات بوکس و دیدارهای سوپر جام کشورهای بزرگ اروپایی بوده است. بر اساس گزارش سازمان حقوق بشر، سعودی ها تنها در سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰ حداقل ۱.۵ میلیارد دلار برای میزبانی مسابقات ورزشی در این کشور هزینه کرده اند. به نظر می رسد برگزاری موفق جام جهانی فوتبال توسط قطر و تاثیر زیادی که این تورنمنت یک ماهه جهانی در شناخت قطر و معرفی این کشور کوچک خلیج فارس به افکار عمومی جهانی داشته است، تلنگری برای «محمد بن سلمان» ولیعهد عربستان برای سرمایه گذاری در حوزه ورزش به خصوص فوتبال بود. پس از جام جهانی قطر، کریستیانو رونالدو برنده ۵ توپ طلای جهان، نخستین فوق ستاره فوتبال بود که سال ۲۰۲۲ برای ۲.۵ سال با مبلغ ۲۰۰ میلیون دلار در سال به النصر عربستان پیوست. کریم بنزما، سرخیو راموس، جردن هندرسون، انگلولو کانته و … دیگر بازیکنان مطرحی هستند که به عربستان سعودی نقل مکان کرده اند. علاوه بر انتقال ستاره ها و فوق ستاره های دنیای فوتبال به عربستان، این کشور میزبانی برخی مسابقات مهم فوتبال نظیر الکلاسیکو میان رئال مادرید و بارسلونا و برگزاری نیمه نهایی و فینال جام های حذفی کشورهای اروپایی را نیز بر عهده گرفت تا توجه افکار عمومی را که به این مسابقات مطرح وجود دارد، به سمت عربستان نیز جلب کند.

سوال مهم این است که عربستان سعودی چه اهدافی از سرمایه گذاری سنگین در حوزه ورزش  به خصوص فوتبال را دنبال می کند؟

اهداف شخصی بن سلمان

محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان که بیشترین شانس را برای تصاحب کرسی پادشاهی و انتقال قدرت از خاندان عبدالعزیز به خاندان سلمان دارد، وجهه سازی برای خود را در اولویت قرار داده است. بن سلمان اگرچه رقبای داخلی خود برای تصاحب کرسی پادشاهی را حذف کرده است، اما همچنان از رقابت های درون خاندانی و از شاهزاده هایی که حامیان خارجی قوی دارند، نگرانی دارد. به همین دلیل، بن سلمان کسب حمایت افکارعمومی داخلی عربستان به خصوص قشر جوان و در میان جوانان نیز به طور خاص زنان و دختران عربستانی را در اولویت خود قرار داده است؛ بن سلمان در حال ارسال این سیگنال به جامعه عربستان است که این کشور را به کشوری مدرن و رو به جلو تبدیل خواهد کرد و افزایش رفاه و رضایت مردمی را نیز در اولویت خود دارد. در این میان، ورزش و به ویژه فوتبال حوزه ای است که نه فقط جامعه عربستان بلکه همه کشورها، حساب ویژه ای برای ایجاد شادی و نشاط در جامعه روی آن باز کرده اند.

تصویر سازی مثبت از عربستان در جهان

از سال ۲۰۱۵ که ملک سلمان و پسرش به قدرت رسیده اند، عربستان سعودی بیش از همه درگیر جنگ و تنش در روابط با دیگر کشورها و خشونت و تنش های داخلی بود. همین نیز سبب شد چهره عربستان در نظام جهانی به شدت مخدوش شده و به عنوان کشوری با خشن ترین نظام سیاسی مطرح شود. حال، بن سلمان پس از ۸ سال به این تجربه و درک رسیده است که تصویری سیاه از عربستان در نظام جهانی می تواند برای این کشور هزینه های زیادی داشته باشد و آن را در مسیر پسرفت قرار دهد در حالی که کشورهای کوچک عربی نظیر امارات و قطر در مسیر پیشرفت هستند. ولیعهد سعودی برای زدودن تصویر سیاه و ایجاد تصویر مثبت از عربستان سعودی در افکار عمومی جهانی به سرمایه گذاری در حوزه های اجتماعی از جمله ورزش روی آورده است.

دستیابی به اهداف اقتصادی

محمد بن سلمان، سند ۲۰۳۰ را برای عربستان سعودی مد نظر دارد. وی در قالب این سند از یک سو به متنوع سازی درآمدهای اقتصادی عربستان و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی به زیر ۳۰ درصد و از سوی دیگر تغییر چهره اجتماعی عربستان و ایجاد یک جامعه مدرن و به روز از جمله در حوزه بهره گیری از فناوری و هوش مصنوعی را در اولویت خود قرار داده است. ولیعهد سعودی با سرمایه گذاری سنگینی که در حوزه ورزش انجام می دهد در حال ایجاد جذابیت برای عربستان در عرصه بین المللی است. عربستان سعودی سعی دارد تا خود را در قامت یک کشور مدرن و جذاب و با امنیت  به مردم سراسر جهان معرفی کند و در این زمینه استفاده از اهرم ورزش را بسیار مساعد می بیند. انتقال ستاره ها و فوق ستاره های فوتبال به عربستان در واقع نوعی تبلیغات ملموس برای عربستان مدرنی است که بن سلمان در نظر دارد. انتقال این ستاره ها به رخ کشیدن امنیت عربستان است.

انتقال این شخصیت های برجسته و سرشناس فوتبالی به عربستان سعودی اگرچه اکنون هزینه زاست، اما در صورتی که به اجرایی شدن برنامه های توسعه ای ولیعهد سعودی کمک کند، میلیاردها دلار نیز نصیب این کشور خواهد کرد. برخی این عقیده را دارند که خریدهای گران قیمت عربستان برای رقابت با اروپا نیست بلکه آمدن ستاره ها به عربستان باعث جلب توجه به لیگ و فوتبال عربستان و در نهایت شناخته شدن جاذبه ها و ظرفیت های این کشور در صنعت توریسم می شود و راحت ترین و سریع ترین تبلیغ برای این کشور محسوب می شود. عربستان می خواهد گردشگری، ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی را تا سال ۲۰۳۰ تشکیل دهد. تا آن زمان این کشور امیدوار است سالانه ۱۰۰ میلیون گردشگر جذب کند. سال ۲۰۲۰ حدود ۱۶ میلیون گردشگرخارجی وارد عربستان شدند. به همین دلیل است که قراردادهای رونالدو و بنزما شامل تعهداتی برای معرفی عربستان به عنوان یک مقصد گردشگری است.

ایجاد قدرت نرم

به طور کلی می توان گفت ولیعهد سعودی با سرمایه گذاری هنگفتی که در حوزه ورزش و به خصوص فوتبال انجام می دهد سعی دارد برای عربستان قدرت نرم ایجاد کند. اظهار نظر افراد مطرح و صاحب کارنامه در سطح جهانی فوتبال در خصوص فوتبال عربستان نیز در همین راستا است. اخیرا «کارلو آنجلوتی» سرمربی پر افتخار رئال مادرید، در واکنش به هزینه هنگفت عربستان در صنعت فوتبال، عنوان کرد: «فوتبال یک ورزش جهانی است. تیم های عربی پول زیادی سرمایه گذاری می کنند و قصد دارند پیشرفت کنند، درست مانند لیگ آمریکا که چند سال است پیشرفت چشمگیری داشته است. به طور کلی فوتبال در اروپا رقابتی تر است اما در آینده همه چیز می تواند تغییر کند و این رقابت به بیرون از اروپا راه پیدا کند. لیگ حرفه ای عربستان قطعا به زمان زیادی نیاز دارد تا به سطح لیگ برتر اروپایی برسد که در سراسر جهان مخاطبان بسیاری دارند اما در آینده می تواند تهدیدی برای لیگ های اروپایی باشد.»

در کشورهای عربی، لیگ فوتبال عربستان به دلیل رقابت بسیار زیاد بین باشگاه ها به ویژه تیم های اصلی ریاض و جده، بیشترین پیگیری و ارزش را دارد، عربستان سعی دارد با جذب ستاره های فوتبالی تمام توجه دنیا به این کشور جلب شود و مهم تر از همه، سطح لیگ را بالا ببرد و چشم تمام کره زمین به سمت عربستان سعودی باشد.

تلاش برای کسب میزبانی جام جهانی فوتبال ۲۰۳۰

از اهداف اصلی عربستان سعودی در جذب ستارگان فوتبال، گرفتن میزبانی جام جهانی ۲۰۳۰ با نامزدی مشترک با مصر و یونان است. پیش از این پروژه بزرگ، آنها باید لیگ فوتبال خود را بیشتر به دنیا نشان دهند و می خواهند این کار را با کمک ستاره های فوتبالی محقق کنند.

اهداف ژئوپولیتیک

در نهایت باید گفت که عربستان سعودی از هزینه کردهای سنگین خود در عرصه ورزشی، اهداف ژئوپولیتیک بلندمدتی را نیز دنبال می کند. در این چهارچوب، سعودی ها که کشورشان در یک منطقه پرتنش از جهان قرار گرفته است عملا سعی دارند که میزان استفاده از قدرت سخت خود را کاهش دهند و دیگر اهرم های قدرت به ویژه در حوزه قدرت نرم و هوشمند را فعال سازند.

اساسا بر پایه همین منطق هم بود که شاهدیم عربستان دست به تنش زدایی از روابط خود با ایران زد و روندهای تنش زدایانه گسترده دیگری را نیز در سطح منطقه دنبال کرده و می کند. در این چهارچوب، عربستانی ها سعی دارند به قدری از حیث اقتصادی و جلب توجهات بین المللی پیشرفت کنند که حتی در رقابت های منطقه ای خود نیز این مسائل را به اهرم های قدرت تبدیل کنند و رقبایشان را عقب برانند.

انتقادها از هزینه های بی رویه عربستان در فوتبال

سرمایه گذاری عربستان در فوتبال بیش از آنکه اهداف فوتبالی و ورزشی داشته باشد اهداف سیاسی دارد. «لاپورتا» رئیس باشگاه بارسلونا اظهار می کند: « با تمام احترامی که برای بازیکنانی که راهی عربستان می شوند قائلم اما باید بگویم که آنها به خاطر دلایل ورزشی راهی عربستان نمی شوند.» لاپورتا افزود: « درانتقال بازیکنان به عربستان دلایل غیر ورزشی نقش دارند. به نظرم باید در هر شرایطی دلیل و انگیزه ورزشی در اولویت باشد. به تصمیم عربستانی ها احترام میگذارم، اما فوتبال یک بازی گروهی است. بدون شک وجود بازیکنان با استعداد به تیم کمک و هواداران را خوشحال می کند اما تیم مهم تر از هر چیزی است.»

«الکساندر چفرین» رئیس یوفا هم اخیرا عنوان کرد: «عربستان با دعوت از ستاره های پا به سن گذاشته راه اشتباهی را برای توسعه فوتبالش انتخاب کرده است. آنها باید روی آکادمی ها سرمایه گذاری کنند، مربی بیاورند و بازیکنان خود را توسعه دهند، اما مقامات عربستانی با دعوت از ستاره های فوتبال اهداف دیگری را دنبال می کنند و ورزش تنها یکی از دلایل هزینه های میلیاردی است.»